Η Αργώ της Καλύμνου - Καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση για την Κάλυμνο και τα γύρω νησιά

Switch to desktop

Δ.Α. ΖΕΡΒΟΣ: Εφορεία Σχολείων 1879

Στα βιβλία πρακτικών της Δημογεροντίας υπάρχουν πολλές αποφάσεις για εκπαιδευτικά θέματα. Από αυτές αντλούμε σημαντικές πληροφορίες σχετικές με την εκπαίδευση και το εκπαιδευτικό σύστημα στην Κάλυμνο των τελευταίων δεκαετιών της Τουρκοκρατίας.

 Μια τέτοια πολύ σημαντική απόφαση είναι η με αριθμό 76 της Δημογεροντίας Ιωάννου Α. Μαΐλλη και Αναγνώστου Αλαχούζου(1) του έτους 1879, με την οποία συνιστάται η ‘‘Εφορεία επί των Σχολείων’’, μια ειδική επιτροπή από διακεκριμένους πολίτες που είχε την ευθύνη των εκπαιδευτικών θεμάτων.

Πολύ παλιότερα λειτουργούσε στην Κάλυμνο η λεγόμενη ‘‘Επιτροπή της Σχολής’’, που είχε περίπου τις ίδιες αρμοδιότητες και της οποίας τα μέλη εκλεγόντουσαν από γενική λαϊκή συνέλευση. Σώζεται ένα έγγραφο του 1828, με το οποίο βεβαιώνεται εκλογή εξαμελούς ‘‘Επιτροπής της Σχολής’’ και η παροχή εξουσιοδότησης σ’ αυτήν να πουλήσει κοινοτικά δένδρα για τις ανάγκες της Σχολής (βλ. Δ. Α. Ζερβός: Ψάχνοντας στο παρελθόν, ΑΡΓΩ της Καλύμνου, φύλλο 179, Μαΐου 2005). Δεν είναι γνωστό πότε ιδρύθηκε αυτή η επιτροπή, που σίγουρα υπήρχε στις αρχές του 19ου αιώνα, και της οποίας προφανώς είναι μετεξέλιξη η ‘‘Εφορεία επί των Σχολείων’’ του 1879.

Οι αρμοδιότητες της Εφορείας και οι οικονομικοί πόροι που τίθενται στη διάθεσή της για την εκτέλεσή αυτών των αρμοδιοτήτων περιγράφονται με ακρίβεια στην απόφαση που παρατίθεται στη συνέχεια, συνοδευόμενη από λίγα σχόλια.

Η απόφαση

Ἀριθ. 76                      Το Δημοτικὸν Συμβούλιον Καλύμνου

Μετὰ τῶν λοιπῶν προκρίτων τοῦ τόπου συνεδριάσαν ἐν τῷ Δημογεροντικῷ Καταστήματι σήμερον τὴν ὀγδόην Ἰουνίου τοῦ 1879ου ἔτους ὅπως σκεφθῇ περὶ συστάσεως Ἐφορείας ἐπὶ τῶν Σχολείων τοῦ τόπου ἐνέκρινε τὴν σύστασιν τοιαύτης· αὐθωρεὶ δὲ προέβη εἰς τὰς ἀρχαιρεσίας τῆς Ἐφορείας καὶ ἐξέλεξε Ταμίαν μὲν τὸν Κύριον Ἐμμανουὴλ Μαγκλῆν, Γραμματέα δὲ τὸν Κύριον Νικόλαον Δράκον, καὶ μέλη τοὺς Κυρίους Μιχαὴλ Συμεών, Θέμελη Ὀλυμπί­την, Ἀντώνιον Πελεκάνον, Ἰωάννην Γαλανόν, Νικολῆν Κουντούρην, Χ# Γεώργιον Σακελλαρίου καὶ Ἰωάννην Ν. Τηλιακόν.(2)

Ἁρμοδιότης καὶ καθήκοντα τῆς Ἐπιτροπῆς

Ἡ Ἐφορεία ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ἣν περιβάλλεται, θὰ διορίζῃ καὶ παύῃ τοὺς Διδασκάλους τῶν ἐνταῦθα Σχολείων, θὰ πληρώνῃ τοὺς μισθοὺς αὐτῶν, θὰ ἐπισκέπτηται τακτικῶς καθ᾽ ὡρισμένας ἡμέρας τὰ Σχολεῖα, θὰ κανονίζῃ τὸ πρόγραμμα τῶν μαθημάτων ἐν γένει, συσκεπτομένη περὶ τούτου μετὰ τῶν διδασκάλων, θὰ πληρώνῃ ἀπ᾽ εὐθείας τοὺς μισθοὺς τῶν Διδασκάλων, θὰ συμφωνῇ καὶ ἐνοικιάζῃ τὰ κατάλληλα οἰκήματα διὰ σχολεῖα.(3)

Διατίθενται αὐτῇ πρὸς διαχείρισιν αἱ πρόσοδοι τῶν τοπικῶν δικαιωμάτων τῶν πραγματει­ῶνἢ τῆς Σκάλας(4) ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν ‘‘Σχολειακὸς φόρος’’(5) τὰς ὁποίας θὰ ἐκπλειστηριάζῃ(6) ἀπ᾽ εὐθείας καὶ ἀνεξαρτήτως, ὡς ἐπίσης διατίθενται αὐτῇ αἱ πρόσοδοι τῶν ἐνταῦθα ἐκκλησιῶν καὶ Μοναστηρίων, ἅτι­να ἀπ᾽ εὐθείας θέλει ἐνοικιάζει καὶ ζητεῖ παρὰ τῶν ἐπιτρόπων τῶν Ἐκκλη­σιῶν καὶ τῶν ἐνοικιαστῶν λογοδοσίαν. (7)

Ἡ δὲ Ἐφορεία ὀφείλει νὰ δίδῃ κατὰ τὴν λῆξιν τῆς συστάσεως λογοδοσίαν τῶν πράξεών της τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ ἐνώπιον τῆς Δημογεροντίας.

Ἡ Ἐφορεία δύναται νὰ εἰσπράτῃ διὰ συνεισφορᾶς καὶ συνδρομῶν ἀποτεινόμενη πρὸς ὅντινα ἐγκρίνει·                     Ἐν Καλύμνῳ τῇ

Οἱ Δημογέροντες: Ι. Α. Μαΐλλης(8)

Οἱ Δημοτικοὶ Σύμβουλοι: Μιχαὴλ  Ἰ.  Συμεών, Ν. Σ. Δράκος, Ν. Γ. Κουντούρης, Μανόλης Βουβάλης, Ἰωάννης Ν. Τηλιακός, Θέμελις Ὀλυμπίτης(9).

Παρατηρήσεις και σχόλια

1. Η αρίθμηση των πράξεων και των αποφάσεων της Δημογεροντίας γινόταν κατά θητεία Δημογερόντων και όχι κατά ημερολογιακό έτος.

2. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι πέντε από τους εννέα που επιλέχτηκαν για τη στελέχωση της επιτροπής είναι και μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου. Επίσης, ενώ ορίζονται Ταμίας και Γραμματέας δεν ορίζεται πρόεδρος, ούτε από πουθενά φαίνεται ποιος προεδρεύει της Επιτροπής αυτής. Πιθανότατα θα ήταν αυτονόητο την εποχή εκείνη να προεδρεύει ο πρώτος Δημογέροντας, που ήταν και πρόεδρος της Δημογεροντίας.

3. Όπως φαίνεται η ‘‘Ἐφορεία ἐπὶ των Σχολείων’’ ήταν το οιονεί Υπουργείο Παιδείας της Δημογεροντίας.

4. Σκάλα = Η αποβάθρα, όπου ξεφορτώνονταν από τα πλοία τα διάφορα εμπορεύματα (πραμάτειες) που εισαγόντουσαν στην Κάλυμνο. Τα ‘‘τοπικά δικαιώματα της Σκάλας’’ ήταν ο ‘‘εισαγωγικός δασμός’’, όπως θα λέγαμε σήμερα, μια από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων της Κοινότητας. Οι άλλες πηγές εσόδων ήταν τα λεγόμενα ‘‘δέκατα’’, δηλαδή η φορολόγηση 10% των επιτοπίως παραγομένων γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, τα ενοίκια των κτημάτων και βοσκοτόπων της Κοινότητας κ. ά.

5. Η θεσμοθέτηση ειδικού ‘‘Σχολειακού φόρου’’ επί των εμπορευμάτων για τη συντήρηση των σχολείων ήταν θεσμός πράγματι πρωτοποριακός, που ασφαλώς θα είχε σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης στην Κάλυμνο στα τέλη του 19ου αι.

6. Επειδή η Δημαρχία τότε δεν είχε εισπρακτικό μηχανισμό, ενοικίαζε με πλειοδοτικό διαγωνισμό το δικαίωμα είσπραξης των διαφόρων εσόδων της Κοινότητας σε ιδιώτες. Κάθε χρόνο προκηρυσσόταν για κάθε φόρο χωριστά πλειοδοτικός διαγωνισμός για την ανάδειξη ενοικιαστού του συγκεκριμένου φόρου. Αυτός που αναδεικνυόταν πλειοδότης αναλάμβανε την υποχρέωση να πληρώσει στο δημοτικό ταμείο, συνήθως σε τέσσερις τριμηνιαίες δόσεις, το ποσό που είχε προσφέρει κατά τον πλειστηριασμό, και φρόντιζε, με την συμπαράσταση της Δημοτικής Αρχής να εισπράττει από τους υπόχρεους τον οφειλόμενο φόρο. Προφανώς είχε κέρδος.

7. Φαίνεται ότι την εποχή εκείνη διαχειριστής (ή μήπως και ιδιοκτήτης;;) της εκκλησιαστικής περιουσίας στην Κάλυμνο ήταν η Δημογεροντία, η οποία εξασφάλιζε και την ικανοποίηση των αναγκών των Εκκλησιών, όπως π.χ. το τέμπλο και την εικονογράφηση του Χριστού, που έγιναν από τους Ιωάννη Χαλεπά και Σακελλάρη Μαγκλή αντίστοιχα, με κοινοτική φροντίδα και δαπάνη. (βλ. Δ. Α. Ζερβός: Ψάχνοντας στο παρελθόν, ΑΡΓΩ της Καλύμνου, φύλλα 213 και 214, Μαρτίου και Απριλίου 2008 για το τέμπλο, και 236 και 237, Φεβρουαρίου και Μαρτίου 2010 για την εικονογράφηση)

8. Δεν υπάρχει η υπογραφή του δεύτερου Δημογέροντα και δημοτικού ταμία Αναγνώστη Αλαχούζου, ο οποίος φαίνεται ότι δεν ήταν παρών στη συνεδρίαση.

9. Υπογράφουν οι έξι από τους δέκα Δημοτικούς Συμβούλους. Οι υπόλοιποι προφανώς ήσαν απόντες. Τα ονόματα όλων των Δημοτικών Συμβούλων, όπως και των Δημογερόντων αναφέρονται στο πρακτικό της εκλογής τους τον Ιανουάριο του 1879, που περιλαμβάνεται στο ίδιο βιβλίο και επιφυλάσσομαι να παρουσιάσω στο μέλλον.

 

Τελευταία τροποποίηση στις
Δανιήλ Ζερβός

Δανιήλ Ζερβός

E-mail Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι έχετε συμπληρώσει όλα τα πεδία με το (*). Η Αργώ της Καλύμνου διατηρεί το δικαίωμα ελέγχου των σχολίων πριν την ανάρτησή τους. Τα ανάρμοστα και προσβλητικά σχόλια δεν θα δημοσιεύονται.

Η Αργώ της Καλύμνου - καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση

Top Desktop version