Logo
Εκτύπωση αυτής της σελίδας

ΣΩΤ. ΚΥΠΡΑΙΟΣ: Μουσικό ήθος

Η έννοια του μουσικού ήθους συνδέεται με την αντίληψη, ότι η μουσική μπορεί να ασκεί επίδραση στην ψυχή του ανθρώπου.

 

Σύμφωνα με τη θεωρία του ήθους, σε κάθε ρυθμική και μελωδική κίνηση υπάρχει μια ανάλογη συναισθηματική αντίδραση, με την έννοια ότι η μουσική μπορεί να επιδράσει στον άνθρωπο είτε θετικά, παροτρύνοντας τον σε μία ενέργεια της βούλησής του, είτε αρνητικά, αποτρέποντας τον, είτε τέλος, εκμηδενίζοντας τη βούλησή του.

Οι Αρχαίοι Έλληνες εξυψώνοντας τη μουσική στο επίπεδο μιας ελεύθερης τέχνης, ηθελημένα, επέλεξαν εκείνα τα δομικά της στοιχεία και χαρακτηριστικά, που ήταν απαραίτητα στη διαμόρφωση της ψυχής και κατ’ επέκταση αποτελούσαν αναγκαία εμπειρία στη διαπαιδαγώγηση των νέων.

Ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης και άλλοι φιλόσοφοι εμβαθύνουν στην αισθητική και στη ψυχολογία της μουσικής διαμορφώνοντας τη θεωρία του ήθους που διαπραγματεύεται την επίδραση της, στη συναισθηματική και ψυχική σφαίρα του ανθρώπου. Βέβαια, η θεωρία αυτή, όπως προανέφερα, δεν εξαντλείται μονάχα σε γενικές διαπιστώσεις, αλλά εμβαθύνει στην αισθητική διερεύνηση των δομικών παραμέτρων της μουσικής εξετάζοντας το ήθος της μελωδίας, των αρμονιών, των μουσικών γενών και ρυθμών.

Έτσι, κάθε είδος μουσικής έχει ένα ορισμένο ήθος ανάλογα με την επίδραση που ασκεί στον ανθρώπινο ψυχισμό. Παρ' όλα αυτά, η προέλευση της διδασκαλίας του μουσικού ήθους, πρέπει, μάλλον, να αναζητηθεί στην αρχική σύνδεση της μουσικής με τη θρησκευτική λατρεία και μαγεία.

Κατά τους αρχαίους Έλληνες, το ήθος των μελωδιών μπορεί να έχει τους ακόλουθους χαρακτήρες: Το Διασταλτικό που εκφράζει μεγαλοπρέπεια, ανδροπρεπή διάθεση και παροτρύνει σε ηρωικές πράξεις, το Συσταλτικό που οδηγεί την ψυχή σε ταπεινοφροσύνη, είναι πιο κατάλληλο για ερωτικά, αισθηματικά τραγούδια αλλά και θρήνους, και τέλος το Ησυχαστικό που φέρνει γαλήνη, ηρεμία και είναι πρόσφορο για ύμνους και εγκώμια.

Η λέξη "αρμονία", στην αρχαία ελληνική ορολογία, υπονοούσε το χαρακτηριστικό ηχόχρωμα των τρόπων (μουσικές κλίμακες πάνω στις οποίες παιζόταν μια μελωδία). Έτσι ως προς την αρμονία είχαν:  Το Δωρικό και Υποδώριο τρόπο ως μεγαλοπρεπή, περήφανο και πομπώδη, που δυνάμωνε τον χαρακτήρα, δίδασκε θάρρος στον κίνδυνο και καρτερικότητα στη δυστυχία και θεωρούνταν ο κατεξοχήν ελληνικός τρόπος. το Φρύγιο και Υποφρύγιο τρόπο ως μεγαλόπνοο, βίαιο, ερεθιστικό και αυστηρό (του διθυράμβου, όπως και ο ήχος του αυλού) είχε τη δύναμη να ξεσηκώνει και να φλογίζει τα πνεύματα, εισήχθη στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία,  το Λυδικό και Υπολύδιο τρόπο ως απαλό, ευχάριστο, κατάλληλο για παιδική μουσική, αλλά φιλήδονο και μεθυστικό, τέλος το Μιξολυδικό τρόπο που ήταν παθητικός και μεμψίμοιρος.

Η χρησιμοποίηση, στη μουσική της Αρχαίας Ελλάδας, των τριών μουσικών γενών έγινε κάτω από μια συνειδητή εκτίμηση του αισθητικού χαρακτήρα τους κι όχι ως μια θεωρητική αναγκαιότητα. Έτσι λοιπόν προσδιορίστηκε το ήθος τους που ήταν: Το διατονικό ως αρρενωπό, σκληρό αλλά και σεμνό, το χρωματικό ως γλυκό, παραπονιάρικο και το εναρμόνιο ως διεγερτικό.

Όσον αναφορά τη ρυθμική, ο Αριστείδης αναφέρει, πως οι ρυθμοί που έχουν συμμετρικές αναλογίες είναι πιο ευχάριστοι, ενώ οι ημιολικοί είναι πιο ανάστατοι και ότι επίσης οι ρυθμοί που αρχίζουν από θέση είναι πιο ήσυχοι (ησυχάζουν τη διάνοια), ενώ αυτοί που αρχίζουν από άρση είναι ταραγμένοι.

Ωστόσο, με τη πάροδο του χρόνου, η σύγχρονη επιστήμη έρχεται να δώσει μία τεκμηριωμένη επιστημονική θεωρητική θεμελίωση για τη διδασκαλία περί μουσικού ήθους, σ' αυτό που εμπειρικά ήταν ανέκαθεν γνωστό στους προγονούς μας, για τη διαμόρφωση των καταστάσεων της ψυχής με την επίδραση της μουσικής.

 Αδιαμφισβήτητα, ως αρχή, η θεωρία του ήθους είναι πασιφανής και σίγουρα μπορεί και στην εποχή μας  ακόμα να μας διδάξει πολλά.

Σωτήρης Κυπραίος

Σωτήρης Κυπραίος

E-mail Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Η Αργώ της Καλύμνου - καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση