Η Αργώ της Καλύμνου - Καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση για την Κάλυμνο και τα γύρω νησιά

Switch to desktop

ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΜΝΟ

Για να κατανοήσουμε τη βάση του οικονομικού συστήματος επί τουρκοκρατίας και, κατ’ επέκταση, το φορολογικό σύστημα αλλά και την πολιτική της δημογεροντίας πάνω σε κοινωνικά ζητήματα, είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε το γαιοκτησιακό καθεστώς που ίσχυε επί τουρκοκρατίας.

 

Η τουρκοκρατία διέφερε κατά πολύ από την ιπποτοκρατία. Οι ιππότες διατήρησαν τους θεσμούς των βυζαντινών, όχι μόνο επειδή ήταν χριστιανοί, αλλά κυρίως επειδή ήταν δυνατοί στη θάλασσα, με το διακομιστικό εμπόριο που ήταν η κύρια δράση τους. Αντίθετα, οι Τούρκοι ήταν ένας λαός στεριανός, λαός με αφέντες και φεουδαρχικό σύστημα. Μια στρατιωτική ολιγαρχία, η οποία είχε στην αυλή της τοπικούς αξιωματούχους διοικητές περιοχών, υπαλλήλους της αυτοκρατορικής γραφειοκρατίας και Έλληνες εγγράμματους και γλωσσομαθείς, που υπηρετούσαν με ευσυνειδησία την Υψηλή Πύλη και για την προσφορά τους αυτή τιμήθηκαν με τουρκικά αξιώματα (πασάδες κ.λπ.), χρήμα και υψηλή θέση στην κοινωνική ιεραρχία. Αυτή όμως η δομή της τουρκικής εξουσίας έφερε την εκ βάθρων ανατροπή του ελληνοβυζαντινού κατεστημένου.

Οι «δυνατοί» και προνομιάριοι έχασαν κάθε ιδιοκτησία και οικονομική δύναμη. Από άλλες πόλεις και περιοχές της Ελλάδας αναγκάστηκαν να εκπατριστούν και να καταφύγουν είτε σε άλλες περιοχές της Ελλάδας[1] ελεύθερες από την τουρκική παρουσία είτε στο εξωτερικό. Μόνο οι «πένητες» έμειναν στην τάξη τους. Ήταν οι οικονομικά εξαθλιωμένοι και έτσι έμειναν. Τη θέση των ελληνικών οικογενειών της άρχουσας τάξης πήραν οι οικογένειες των κατακτητών Τούρκων και, σε δεύτερο πλάνο, οι Έλληνες που προσχώρησαν στο Ισλάμ και υπηρέτησαν την Υψηλή Πύλη, πολλές φορές εμφανιζόμενοι ή και λειτουργούντες ως διαμεσολαβητές των υποδούλων προς τον σουλτάνο. Οι κατά τόπους Έλληνες της άρχουσας τάξης και αρχοντικές οικογένειες αποτελούσαν μια ασήμαντη μειοψηφία. Ισχυρότεροι αναδείχτηκαν άλλοι κατώτερων οικογενειών που  εξισλαμίστηκαν. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση του μητροπολίτη Ρόδου Μελετίου.

Η τουρκοκρατία γκρέμισε την κοινωνική πυραμίδα που βρήκε και έχτισε τη δική της. Τα ως τότε τζάκια κατεδαφίστηκαν και ανέβηκαν νέα τζάκια. Ακόμη και σε επίπεδο επωνύμων παρατηρούμε ότι επώνυμα κτηματιών και αξιωματούχων της Δωδεκανήσου και ιδιαίτερα της Καλύμνου, που καταγράφονται σε έγγραφα της ιπποτοκρατίας, εξαφανίζονται από τον κοινωνικό χάρτη όταν έρχεται η τουρκοκρατία. Μόνο η μεγάλη μάζα του λαού συνεχίζει να αποτελεί και πάλι τη βάση της κοινωνικής πυραμίδας. Οι γεωργοί, οι βοσκοί και οι μικροβιοτέχνες έμειναν περίπου στην ίδια θέση και οι μικροϊδιοκτησίες δεν επλήγησαν. Τη μεγάλη ανατροπή υπέστη η άρχουσα τάξη.

Στο γαιοκτησιακό καθεστώς της τουρκοκρατίας ο σουλτάνος είναι ο απόλυτος κυρίαρχος της γης που βρίσκεται στην επικράτειά του. Σύμφωνα με το ισλαμικό Δίκαιο, οι δημόσιες γαίες που προέρχονταν από κατάκτηση ανήκαν στον σουλτάνο, ο οποίος μπορούσε να τις διαθέσει όπως ήθελε, αφού χαρακτηρίζονταν «δημόσιες» (miriye).

 



[1]  Ο Παπαρηγόπουλος είχε τη γνώμη ότι μετά την άλωση καμιά μεγάλη οικογένεια της Κωνσταντινούπολης δεν επέζησε, όπως οι Φωκάδες, οι Θαλασσηνοί, οι Μουσούροι, οι Μεταξάδες κ.α.  Όμως νεότερες έρευνες έφεραν στο φως στοιχεία που βεβαιώνουν ότι οικογένειες της Πόλης κατέφυγαν σε άλλες πόλεις, όπως στο δεσποτάτο του Μορέως οι Νοταράδες, στην Κεφαλληνία οι οικογένειες Μεταξά και Φωκά, στην Κέρκυρα η οικογένεια Λάσκαρη. 

Σακελλάρης Ν. Τρικοίλης   info@argokalymnos.gr

Σακελλάρης Ν. Τρικοίλης [email protected]

E-mail Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι έχετε συμπληρώσει όλα τα πεδία με το (*). Η Αργώ της Καλύμνου διατηρεί το δικαίωμα ελέγχου των σχολίων πριν την ανάρτησή τους. Τα ανάρμοστα και προσβλητικά σχόλια δεν θα δημοσιεύονται.

Η Αργώ της Καλύμνου - καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση

Top Desktop version