Η Αργώ της Καλύμνου - Καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση για την Κάλυμνο και τα γύρω νησιά

Switch to desktop

Η ΚΟΣΜΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΧΡΟΝΩΝ

Με τη μεταφορά της νέας πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη και κατά τους πρώτους αιώνες της χριστιανικής εποχής, αρχίζει μια περίοδος Ελληνικής αναγέννησης, που ονομάζεται βυζαντινός πολιτισμός.

 

Το Βυζάντιο παράλληλα με τη θρησκευτική μουσική, έχει να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα στον τομέα της επιστήμης, της τέχνης, της πνευματικής και λογοτεχνικής παραγωγής, τα οποία γνώρισαν ιδιαίτερη άνθηση και κληροδότησαν τον παγκόσμιο πολιτισμό με σπουδαία έργα.

Όσον αναφορά την μουσική, τα πρωτοβυζαντινά άσματα, δημιούργησαν ένα νέο μουσικό ύφος, καθαρά βυζαντινό, το οποίο προήλθε από ένα κοινό μουσικό πολιτισμό, που είχε διαμορφωθεί και επικρατήσει στον ευρύ χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, όπου το φαινόμενο της μουσικής αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους λαούς της περιοχής ήταν συνηθισμένο, με δάνεια μουσικών τρόπων, ηχοχρωμάτων και οργάνων. Η ελληνική μουσική, άσκησε σημαντικότατη επίδραση στη διαμόρφωση του.

Αν και οι πηγές για τη βυζαντινή κοσμική μουσική είναι λίγες, (Κων/νος Ζ' Πορφυρογέννητος (10ος αι.), εκκλησιαστικά χειρόγραφα (κώδικες), βυζαντινές εικόνες κ.α.), εντούτοις διαπιστώνουμε ότι υπήρχε μεγάλη μουσικότητα, σε όλες τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής των βυζαντινών. Κυρίως στις εκδηλώσεις του παλατιού, όπου υπήρχαν αυστηρές τελετουργίες αντίστοιχες με τις εκκλησιαστικές, στα συμπόσια των αρχόντων, που ήταν γιορτές παρόμοιες με της αρχαιότητας, αλλά και στις λαϊκές-κοινωνικές εκδηλώσεις, στον ιππόδρομο, σε αθλητικούς αγώνες, κ.α. Παντού επικρατούσαν τα τραγούδια, η χορευτική μουσική, οι  παντομίμες, οι θεατρικές παραστάσεις.

Τα μουσικά ηχοχρώματα πρέπει να ήταν παρόμοια με της εκκλησιαστικής μουσικής, προφανώς επειδή χρησιμοποιείται το ίδιο σύστημα ήχων, οι ίδιοι ρυθμοί και οι ίδιοι τρόποι απόδοσης. Γνωρίζουμε, ότι υπήρχαν πολλές αντιφωνικές χορωδίες και διάφορα είδη ασμάτων με οργανική συνοδεία. Αν και οι μελωδίες που διασώθηκαν είναι μονοφωνικές, εντούτοις χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά και ετεροφωνία (συνοδεία της μελωδίας με παραλλαγές της και στολίδια), καθώς επίσης και το ισοκράτημα που χρησιμοποιήθηκε και στην εκκλησιαστική μουσική.

Οι γνωστοί εκκλησιαστικοί συνθέτες, όπως ο Κουκουζέλης, Χρυσάφης, Κορώνης, Ηθικός, Ξανθόπουλος, Λαμπαδάριος, κ.ά. ήταν ταυτόχρονα και συνθέτες της κοσμικής μουσικής. Δυστυχώς όμως, οι κοσμικές τους δημιουργίες είναι σπάνιες στα βυζαντινά χειρόγραφα.

Οι ορχήστρες συχνά απαρτίζονταν, από πνευστά (σάλπιγγες, αυλούς, βούκινα, φλογέρες, σύριγγες), από έγχορδα (λαούτα (πανδουρίς), ψαλτήριο (κανονάκι), λύρα, Καππαδοκικός κεμεντζές, αχλαδόσχημη λύρα) αλλά και από κρουστά (σείστρα, κρόταλα, κύμβαλα, τύμπανα κ.α.).

 Στους χορούς τους επικρατούσαν οι ιεροπρεπείς κύκλιοι, ‘’συρτοί χοροί’’, οι κατά ζεύγη ορχήσεις ή βαλλίσματα (μπάλλοι), τα επιφωνήματα των χορευτών, αλλά είχαν και τα τραγούδια του τραπεζιού, τα ερωτικά κλπ. Γνωστά βυζαντινά τραγούδια  που επικράτησαν έως και σήμερα και που έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα, ήταν τα γαμήλια τραγούδια του υμέναιου, τα επιθαλάμια, οι πατινάδες, τα ευχετικά, τα εργατικά, τα μοιρολόγια κ.α Τα τραγούδια αυτά δεν στερούνταν από κοινωνικό περιεχόμενο και αξία, προσαρμόστηκαν με το χρόνο και συνταιριάχτηκαν με τα ήθη της νέας πίστης και της λαϊκής λατρείας. Φανερό παράδειγμα είναι ο "χορός του Ησαΐα" στην τελετή του μυστηρίου του γάμου. Τα δημοτικά βυζαντινά τραγούδια, όπως επί παραδείγματι τα ‘’Ακριτικά’’, θεωρούνται τα παλαιότερα από τα γνωστά δημοτικά άσματα που σώζονται και αναφέρονται στα κατορθώματα των ‘’Ακριτών’’ συνοριακών φρουρών της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Γνωστά ήταν επίσης τα βυζαντινά Τερετίσματα, συλλαβές που άρχιζαν από ρο ή ταυ και ακολουθούσε φωνήεν και κάθε φράση τους λεγόταν κράτημα. Στους αστικούς κυρίως χώρους, παίζονταν η θυμελική μουσική, ένα είδος αρχαίου δράματος, που επεβίωνε ως την εποχή εκείνη. Ήταν ένας θίασος, από αοιδούς, μουσικούς και από μίμους-ηθοποιούς που απέδιδαν με κινήσεις (παντομίμα) το περιεχόμενο του θεατρικού έργου.

Σωτήρης Κυπραίος

Σωτήρης Κυπραίος

E-mail Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι έχετε συμπληρώσει όλα τα πεδία με το (*). Η Αργώ της Καλύμνου διατηρεί το δικαίωμα ελέγχου των σχολίων πριν την ανάρτησή τους. Τα ανάρμοστα και προσβλητικά σχόλια δεν θα δημοσιεύονται.

Η Αργώ της Καλύμνου - καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση

Top Desktop version