Η Αργώ της Καλύμνου - Καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση για την Κάλυμνο και τα γύρω νησιά

Switch to desktop

ΟΞΥΝΣΗ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΜΝΟ ΤΟΥ 19ΟΥ ΑΙ.

(Από το βιβλίο «Νεότερη Ιστορία της Καλύμνου», Σακ. Ν. Τρικοίλης)

 

Η αύξηση του κοινωνικού πλούτου, το 19ο αι., δεν έφτασε μέχρι τις οικογένειες του φτωχού λαού. Οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι και οι σφουγγαράδες δεν είδαν μεγάλη διαφορά στο βιοτικό τους επίπεδο. Τα οικονομικά τους έμεναν σχεδόν στα ίδια, ενώ οι φόροι συνεχώς περιέσφιγγαν το οικογενειακό τους εισόδημα. Και τους φόρους τα μεν λαϊκά στρώματα των γεωργοκτηνοτρόφων και των σφουγγαράδων τους πληρώνουν μέχρι τελευταίου παρά, ενώ οι πλούσιοι αρνούνται με προκλητικότητα να καταβάλουν τους φόρους που οφείλουν. Και, αν επιμείνουν οι δημογέροντες (μετά τη ρήξη των μεταξύ τους σχέσεων και της πρώην συνεργασίας), θα υποστούν το δημόσιο χλευασμό και τις ταπεινώσεις των ισχυρών. Κατάσταση την οποία κατάγγειλαν στον καϊμακάμη οι δημογέροντες ζητώντας προστασία και βοήθεια.

Με την αύξηση του πλούτου, οι πλούσιοι έγιναν μεγάλοι κεφαλαιοκράτες, ενώ οι φτωχοί βρέθηκαν σε χειρότερη θέση και σε σχέση εργασιακής εξάρτησης πιο σκληρή, σχεδόν δουλοκτητική. Οι δημογέροντες ξέπεσαν ως εξουσία και τον έλεγχο της κοινωνίας έχουν οι πλουτοκράτες του νησιού. Το οικονομικό και κοινωνικό χάσμα μεταξύ λαού και πλουσίων βάθυνε και πλάτυνε. Οι μεγαλέμποροι, οι κεφαλαιοκράτες της σπογγαλιείας και οι κοσμοπολίτες σπογγέμποροι απέκτησαν πλούτη εντός και εκτός Ελλάδας. Κτίζουν πολυτελή σπίτια, τα οποία ανεβαίνουν πολύ ψηλότερα από το αρχοντικό ανωκάτωγο του 19ο αι. Αντίθετα, οι φτωχοί έμειναν στάσιμοι στα οικονομικά τους και βρέθηκαν πιο εξαρτημένοι επαγγελματικά, ειδικά οι σφουγγαράδες, οι χτίστες, μαραγκοί, σιδεράδες, νταμαριτζήδες, ασβεστάδες, καραγωγοί, ημιονηγοί κ.λπ.

Και επειδή η Κάλυμνος δε διέθετε την τεχνογνωσία αυτών των επαγγελμάτων, αυτή την περίοδο μετοικούν στην Κάλυμνο οικογένειες χτιστάδων από Κάρπαθο, νταμαριζτήδες, ημιονηγοί και σιδεράδες από Πάτμο, μεταξύ των οποίων πολλοί δεν ήταν καν Πάτμιοι, αλλά προέρχονταν από την Κρήτη, τη Σαντορίνη και άλλα νησιά του Αιγαίου.[1]  Οι νέοι πολιτογραφημένοι Καλύμνιοι ανήκουν όλοι στην λαϊκή τάξη των βιοπαλαιστών.  

Το βιοτικό επίπεδο του απλού λαού το περιγράφουν, έμμεσα, τα προικοσύμφωνα της εποχής αυτής αλλά και η σύγκριση των προικοσυμφώνων του 18ου αι., του 19ου αι. αλλά και των αρχών του 20ου αι., τα οποία υπάρχουν στα αρχεία της ι. μητροπόλεως Καλύμνου και σε οικογενειακά συρτάρια.

Σε προικοσύμφωνο περίπου του 1835 η μάνα, η Καλή του παπά Νικόλα και τα αγόρια της προικίζουν  την αδελφή τους το σπίτι τους δίπλα στης «μαριάς το κατζί… κραβατθοστρώσην μετά στρωμάτζου μάλλερων 1, σεντόνι 1, μαξελάρια 2, πάπλωμα 1, βέργες ζύγες 3(σ.σ. σκουλαρίκια), μύλον ένα, σκάφη 1, τέντζερη 1, μακρυχαίρην 1, γέρνα 1…η κατοικιά της Μαυροκαλής με την συκιά… βούδια 2, αμπέλι, στην Κάπαρη χωράφι 1 προτιμή, πρόβατα τρία, αίγες 5 προτιμή…»

Σε ένα άλλο προικοσύμφωνο του 1886 (5 Μαρτίου) οι ευκατάστατοι γονείς προικίζουν την κόρη με  «εικόνες τρεις, σουφράδες 2, σεντούκια 3, κυλίμιον 1, ρασές ψιλαίς 3, μεσάλλια 17, μαξελάρες 7, προσκέφαλα 9, στρωμάτσον και παπλώματα 2, τηγάνιον 1, πίθους 5, τέζεριν 1, κτένι 1, σκάφη 1, μύλον 1, το σπήτιον στον Προφήτην Ηλίαν και 1 συκίδα μέσα…» και μαζί μερικά σπορίδια και χωράφια σε διάφορα μέρη της Καλύμνου.

Και στα περισσότερα προικοσύμφωνα οι γονείς δίνουν στις κόρες τους μια ελιά ή αγριελιά, μια συκιά και οικοσκευές που μένουν οι ίδιες στο πέρασμα των αιώνων και δεν εξελίσσονται. Το ένα τηγάνι, ο σουφράς (στρογγυλό χαμηλό τραπεζάκι, ύψους 20-25 εκ., με στρογγυλή βάση σαν κολόνα, εσωτερικά βαθουλωτό), ένας τέντζερης καλύπτουν τα αναγκαία της κουζίνας και τραπεζαρίας. Δεν αναφέρονται καρέκλες, τραπέζια, πιρούνια, κουτάλια, μαχαίρια, ποτήρια και όλα όσα εξοπλίζουν σήμερα την κουζίνα. Όλα αυτά θα έρθουνε στις λαϊκές τάξεις τον 20 αι.

Περιττό να πούμε ότι τα  λαϊκά σπίτια, οι λεγόμενες «κατζιές», δε διαθέτουν άλλους βοηθητικούς χώρους, πολύ περισσότερο δεν έχουν εγκαταστάσεις που προστατεύουν την ποιότητα ζωής. Ελάχιστα σπίτια έχουν στέρνα. Το νερό το κουβαλάνε με μεγάλες «λαΐνες» από τα πηγάδια  που είναι πιο κοντά στο σπίτι τους. Το πλύσιμο των ρούχων γινότανε στα πηγάδια. 

Η εικόνα στα σπίτια των πλουσίων είναι εντελώς αντίθετη. Και στα πρώτα χρόνια της εξόδου από το Κάστρο όλα τα σπίτια δεν ήταν τα ίδια. Οι διαφορές ανάμεσα σε φτωχούς και πλούσιους υπήρχαν και αποτυπώνονταν στο μέγεθος και την ποιότητα της κατοικίας. Με την οικονομική όμως ανάπτυξη οι διαφορά των τάξεων μεγάλωσε. (Συνέχεια στο επόμενο)



[1]  Περιοδικά πέρασαν από την Κάλυμνο και μεγάλοι τεχνίτες από διάφορα μέρη της Ελλάδας και άφησαν τις δημιουργίες τους κυρίως στις νεόκτιστες μεγαλοπρεπείς εκκλησίες της Καλύμνου. Το σκαλιστό και χρυσοποίκιλτο τέμπλο της Παναγίας Κεχαριτωμένης, το μαρμάρινο τέμπλο του Χριστού (1877), από τον Τήνιο γλύπτη Ιωάννη Χαλεπά κ.α.

Τελευταία τροποποίηση στις
Σακελλάρης Ν. Τρικοίλης   info@argokalymnos.gr

Σακελλάρης Ν. Τρικοίλης [email protected]

E-mail Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Ο λαο - φιλαράκος ΟΙ ΤΣΙΦΤΗΔΕΣ »

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι έχετε συμπληρώσει όλα τα πεδία με το (*). Η Αργώ της Καλύμνου διατηρεί το δικαίωμα ελέγχου των σχολίων πριν την ανάρτησή τους. Τα ανάρμοστα και προσβλητικά σχόλια δεν θα δημοσιεύονται.

Η Αργώ της Καλύμνου - καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση

Top Desktop version