Έχω δύο χρόνια που έπαψα να κατοικώ στο κέντρο της Πόθιας, στον κεντρικό εμπορικό δρόμο. Εκεί έζησα σχεδόν σαράντα χρόνια. Πρωί, μεσημέρι, βράδυ, βίωνα το ρυθμό της πόλης, την εμπορική κίνηση, τον παλμό της.
Λίγο πριν φύγω, άνοιξη του ΄09, ήταν φανερά τα πρώτα ανησυχαστικά σημάδια. Ως χώρα είχαμε ήδη εξανεμίσει το ολυμπιακό κεφάλαιο, είχαμε κάψει δάση και ανθρώπους και η οσμή της κατηφόρας, της παρακμής, είχε αρχίσει να διαχέεται από το κέντρο στην επαρχία, προς τις νησιώτικες άκρες της. Οι ταμπέλες από τα «ενοικιάζεται» στο δρόμο μας, στα κλειστά καταστήματα, άρχισαν να πληθαίνουν και κάποιες απ’ αυτές να κιτρινίζουν από την πολυκαιρία. Τότε ακόμα προσπαθούσαμε να παρηγορηθούμε με τη σκέψη του περαστικού, μουρμουρούσαμε ευχές και ξόρκια να διαλυθεί το κακό όνειρο, να ξυπνήσουμε στο γνώριμο ζεστό παρελθόν. Ας ήταν το ΄07 ή το ΄04, ότι και να ήταν, όχι η μαυρίλα που φαίνονταν να διαγράφεται στον ορίζοντα.
Περπατώ εδώ και λίγο καιρό, περαστικός, στον ίδιο εμπορικό δρόμο, το δρόμο μου. Περνώ και βλέπω τις αλλαγές μέσα σε δύο χρόνια, τις πληγές του. Δεν έχει νόημα να προσέξω τα «ενοικιάζεται», δεν μετράνε ως συγκρίσιμο μέγεθος πλέον. Παρακολουθώ τους λίγους περαστικούς που σχεδόν κανένας δεν μπαίνει σε κατάστημα. Κάποιοι σταματούν μπροστά στα ένα-δυο ταχυφαγεία ή κάθονται σε κάποια καφετέρια. Μόνο ο συνεχής ρόγχος των τροχοφόρων θυμίζει ένα δρόμο που, πριν λίγο μόλις καιρό, η αέναη ροή του πλήθους άρχιζε με το ξημέρωμα και αραίωνε τις μεταμεσονύχτιες ώρες.
Δεν ήταν ειδυλλιακά τα χρόνια της δεκαετίας του ΄60. Στα ξεκινήματα των σφουγγαράδικων προς τα πεδία της Αφρικής, λόγω Νάσερ στην αρχή, Καντάφι στη συνέχεια, έμπαινε οριστική ταφόπλακα. Στα καράβια οι ναυτικοί έβλεπαν με ανησυχία να εκτοπίζονται, ως κατώτερα πληρώματα στην αρχή, από τους φτηνότερους Φιλιππινέζους. Και τότε πολλά νέα παιδιά έπαιρναν το δρόμο της Αυστραλίας και της Αμερικής, μόνο που τότε δεν ήταν μοσχαναθρεμμένα με πτυχία και διδακτορικά. Ωστόσο εκείνα τα δύσκολα χρόνια υπήρχαν οικογένειες ναυτικών, υπαλλήλων, που ζούσαν με μια δούλεψη, ένα μόνο μισθό, συνήθως του πατέρα, αφού «τα οικιακά» ήταν αναγκαστική επιλογή της μητέρας. Οι οικογένειες που ζούσαν φτωχικά, αλλά με αξιοπρέπεια, συχνά κατάφερναν να σπουδάσουν τα παιδιά τους και με διπλομισθία στο σπίτι έχτιζαν και το σπιτάκι τους χωρίς δάνειο.
Δεν ήταν εύκολα κι εκείνα τα χρόνια, όμως τώρα όλοι συναισθανόμαστε ότι διολισθαίνουμε, με αύξουσα ταχύτητα, σ’ ένα άγριο και αβέβαιο μέλλον. Το κράτος πρόνοιας σαρώνεται, η παροχή δημόσιας υγείας θεωρείται αναχρονισμός, οι μισθοί και οι συντάξεις συρρικνώνονται σε επίπεδα που όλοι φοβόμασταν αλλά που ήδη πλέον βιώνουμε. Τώρα ένα μισθός όχι απλώς δεν επαρκεί για να συντηρηθεί μια οικογένεια αλλά συχνά δεν φτάνει να επιβιώσει, στα όρια της φτώχιας έστω, ακόμα και ένας εργαζόμενος χωρίς οικογενειακές υποχρεώσεις. Πρώτο μεγάλο θύμα και η εργαζόμενη γυναίκα που βλέπει τη μητρότητα βαρίδι, όχι πλέον για επαγγελματική καριέρα, αλλά ακόμα και για μια κακοπληρωμένη εργασία.
Στην εποχή μας η νέα φτώχια μπορεί να μη φοράει μπαλωμένα ρούχα και παπούτσια με τριμμένες σόλες και «πεταλάκια». Συνυπάρχει όμως με το κινητό χωρίς μονάδες, το Ι.Χ ακινητοποιημένο από την ακριβή βενζίνη, το παγωμένο καλοριφέρ, τον τρόμο του απλήρωτου λογαριασμού της ΔΕΗ.
Σήμερα το παρελθόν, η εποχή της δεκαετίας του ’60 στην οποία φοβόμασταν μήπως ξαναγυρίσουμε, άρχισε να φαντάζει, σε όσους τη βιώσαμε, όπως το ευχάριστο τέλος ενός παραμυθιού του «ζήσαμε εμείς καλά». Ενώ η ελπίδα για αίσιο τέλος, στο τωρινό παραμύθι της ζωής, δεν φαίνεται και τόσο ευοίωνη.
Κάλυμνος, Φεβρουάριος 2012. ioannispatellis@hotmail.com
